Współwystępowanie ADHD i spektrum autyzmu może sprawiać, że codzienne funkcjonowanie staje się szczególnie wymagające. Osoba z AuDHD może jednocześnie doświadczać potrzeby przewidywalności i silnego poszukiwania nowych bodźców, trudności z organizacją oraz dużej potrzeby kontroli nad otoczeniem.

To połączenie często wiąże się z wewnętrznym napięciem, którego nie zawsze widać na zewnątrz.

Przeciążenie sensoryczne

Osoby z AuDHD mogą być szczególnie wrażliwe na bodźce z otoczenia. Hałas, intensywne światło, tłum, zapachy czy kilka rozmów prowadzonych jednocześnie mogą powodować przeciążenie.

Kiedy bodźców jest zbyt dużo, mogą pojawić się:

• rozdrażnienie i napięcie;
• trudności z koncentracją;
• potrzeba wycofania się;
• zmęczenie psychiczne i fizyczne;
• trudności z dalszą komunikacją.

Czasami reakcją na przeciążenie jest meltdown, czyli intensywna reakcja emocjonalna i behawioralna, albo shutdown, czyli wycofanie, ograniczenie reaktywności i trudność w dalszym komunikowaniu się.

Nie są to zachowania wynikające ze złej woli. Mogą być reakcją na przekroczenie możliwości regulacyjnych układu nerwowego.

Maskowanie, czyli ukrywanie swoich trudności

Kolejnym ważnym zagadnieniem jest maskowanie.

Polega ono na świadomym lub częściowo automatycznym dostosowywaniu swoich zachowań do oczekiwań otoczenia. Osoba może naśladować sposób komunikowania się innych, kontrolować mimikę, pilnować kontaktu wzrokowego czy ukrywać swoje naturalne reakcje sensoryczne.

Maskowanie może pomagać w funkcjonowaniu społecznym, ale często wymaga ogromnego wysiłku.

Po całym dniu pracy, nauki czy spotkań towarzyskich osoba może odczuwać silne zmęczenie i potrzebować samotności oraz całkowitego wyciszenia.

Dlaczego codzienność może być tak wymagająca?

W AuDHD mogą współwystępować trudności, które wzajemnie się nasilają.

Przykładowo:

• osoba potrzebuje planu, ale trudno jej konsekwentnie go realizować;
• chce odpocząć od bodźców, ale jednocześnie odczuwa potrzebę stymulacji;
• potrzebuje kontaktu z innymi, ale szybko się nim męczy;
• chce wprowadzać zmiany, ale jednocześnie źle znosi nieprzewidywalność;
• ma wiele pomysłów, ale trudności z ich realizacją.

Z zewnątrz może to wyglądać na niezdecydowanie lub brak konsekwencji. W rzeczywistości może być efektem współwystępowania dwóch odmiennych profili neurorozwojowych.

Jak wspierać osobę z AuDHD?

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób wsparcia. Ważne jest poznanie indywidualnych potrzeb i ograniczeń danej osoby.

Pomocne mogą być:

• dostosowanie otoczenia do potrzeb sensorycznych;
• ograniczanie nadmiaru bodźców;
• elastyczne planowanie dnia;
• dzielenie większych zadań na mniejsze etapy;
• uwzględnianie czasu na odpoczynek i regenerację;
• psychoedukacja i odpowiednio dobrane wsparcie specjalistyczne.

Równie ważne jest zrozumienie, że osoba z AuDHD nie musi stale dostosowywać się do oczekiwań otoczenia kosztem własnego dobrostanu.

Zrozumienie zamiast oceniania

AuDHD może wiązać się z wieloma trudnościami, ale nie oznacza, że człowiek jest mniej zdolny, mniej samodzielny czy mniej wartościowy.

Zrozumienie własnego sposobu funkcjonowania pozwala lepiej rozpoznawać potrzeby, ograniczać przeciążenie i budować strategie, które rzeczywiście pomagają w codziennym życiu.

Czasami największą zmianą nie jest próba dopasowania się do świata za wszelką cenę, ale stworzenie takich warunków, w których można funkcjonować w zgodzie ze sobą.

Bo zrozumienie neuroróżnorodności zaczyna się od dostrzeżenia człowieka, a nie wyłącznie jego diagnozy.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy ani konsultacji specjalistycznej.